VE SẦU HẠI CÀ PHÊ
Nguyên nhân
Ve sầu có nhiều nhiều loài, nhưng gây hại trên cà phê chủ yếu là 6 loài ve có tên khoa học là: Macrotristria dorsalis, Dundubia nagarasagna Distant (Ve sầu phấn trắng), Purana pigmentata Dustant (Ve sầu nâu đỏ), Purana guttularis Walker (Ve sầu nhỏ), Pomponia daklakensis Sanborn (Ve sầu cánh vân), Haphsa bindusa Distant (Ve sầu lưng vằn)
Tác hại
Ve sầu trưởng thành đẻ trứng trên cây, ấu trùng sau khi nở thì rơi xuống và chui vào đất sinh sống nhiều năm. Khi sắp vũ hóa, ấu trùng bò lên mặt đất và leo lên cây lột xác thành ve sầu trưởng thành, và lại tiếp tục sản sinh ra một lứa ve sầu mới.
Ve sầu hút nhựa gây hại các bộ phận cây cà phê cả trên mặt đất lẫn dưới đất. Ve trưởng thành chích hút làm suy kiệt hoặc làm chết cành non. Ấu trùng chích hút nhựa ở rễ làm cây chậm phát triển, còi cọc, lá vàng, trái rụng nên làm giảm năng suất. Ve sầu sau khi chích hút đã để lại các vết thương làm nấm bệnh xâm nhập gây thối rễ, chết cành, nếu nặng thì gây chết cả cây.
Thời gian gây hại
Mùa sinh sản của ve sầu là vào mùa mưa, từ ấu trùng sống dưới đất, ve bò lên và bám vào cành, lá để lột xác thành ve trưởng thành, sống trong khoảng 2 – 4 tuần. Ve sầu thường gây hại vào mùa hè, khoảng tháng 7 – 8 dương lịch.
– Chăm sóc cà phê đúng kỹ thuật để cây sinh trưởng khỏe mạnh, bộ rễ phát triển tốt.
– Hàng năm sau thu hoạch cần cào lá, dọn bồn sạch sẽ tạo sự bất lợi cho ve sầu phát triền
– Dọn vườn tược thông thoáng, hạn chế cỏ dại
– Có thể dùng các loại bẫy dính, quấn quanh cây vào ban đêm để bẫy ấu trùng bò lên lột xác
– Lúc làm cỏ, làm bồn cà phê, quan sát nếu thấy đất có lẫn nhiều ấu trùng ve sầu cần tiến hành các biện pháp hóa học
– Hạn chế tiêu diệt các loài thiên địch như kiến ăn mồi, ong, nhện, bọ rùa…
– Ngoài ra có thể chọn giống cà phê kháng bệnh, năng suất cao, sinh trưởng mạnh, giúp chống có đủ sức chống chịu sâu bệnh
– Phủ màng nilon (màng trong) quanh gốc để ngăn chặn ấu trùng chui xuống đất sau khi nở. Nilon cũng ngăn chặn ấu trùng từ dưới đất chui lên để vũ hóa. Buổi sáng có thể đi diệt ve sầu đang bị giữ lại dưới màng phủ.
– Dùng keo dính (tương tự keo dính chuột) có pha thuốc sâu, quét quanh gốc cà phê để ngăn chặn, bẫy và diệt ấu trùng bò lên cây vũ hóa.
– Dùng nước vôi (2 %) đổ vào gốc cà phê vào tháng 7- 8 dương lịch.
– Khi mật độ ve sầu cao gây ảnh hưởng đến cây thì sử dụng một trong các loại thuốc sau: Chlorpyrifos Ethyl (Sargent 6GR); Chlorpyrifos Methyl (Sago – Super 3 GR); Diazinon (Cazinon 10 G); Dimethoate + Fenobucarb (Caradan 5 GR), ……
BỌ XÍT MUỖI TRÊN CÂY CÀ PHÊ
Nguyên nhân
Do bọ xít muỗi (Helopeltis sp.) gây hại
Tác hại
- Bọ xít muỗi chủ yếu gây hại trên cà phê chè. Bọ xít muỗi dùng vòi chích vào chồi non, lá non, cành non, hoa, quả non để hút nhựa cây. Trên lá non, chồi non vết chích tạo ra đốm đen làm cho lá non, đọt non bị quăn và trở nên méo mó, dị dạng sau đó bị khô từ chóp lá. Hoa bị hại bị héo khô. Những vườn cà phê chè bị hại nặng, cây sinh trưởng kém, năng suất giảm rõ rệt.
- Bọ xít muỗi phát triển mạnh vào mùa mưa khi độ ẩm không khí cao, thời gian chiếu sáng ngắn, trời âm u. Những ngày âm u không có nắng trong mùa mưa bọ xít muỗi hoạt động suốt ngày. Bọ xít muỗi trưởng thành và con non có tính giả chết, khi động phải chúng lập tức giả chết rơi xuống lẩn trốn.
- Cây cà phê ra nhiều đọt non tạo điều kiện thuận lợi về dinh dưỡng để bọ xít muỗi gây hại và gia tăng mật độ. Vườn cà phê gần bìa rừng, nhất là rừng keo; vườn cà phê trồng quá dày, rậm rạp, ít ánh sáng thường bị hại nặng.
Hình 1 và 2: Bọ xít muỗi gây hại trên cây cà phê chè
Thời gian gây hại
Bọ xít muỗi gây hại quanh năm nhưng tập trung chủ yếu vào các tháng mùa mưa từ tháng 4 – 11 khi trời mát, ẩm độ cao và nhất là khi cây cà phê chè ra các búp non.
Biện pháp phòng trừ
– Biện pháp canh tác
- Đảm bảo mật độ trồng thích hợp, không trồng cà phê quá dày. Thường xuyên tỉa cành, tạo tán thông thoáng cho vườn cà phê.
- Vệ sinh đồng ruộng, làm sạch cỏ dại trong ruộng và bờ lô, bụi rậm quanh ruộng nhằm hạn chế nơi cư trú của bọ xít muỗi.
- Bón phân đầy đủ, cân đối, hạn chế bón quá nhiều đạm, tăng cường bón thêm kali.
– Biện pháp vật lý
Vào đầu mùa khô thu gom tàn dư cây trồng, đốt hun khói để xua đuổi bọ xít muỗi.
– Biện pháp sinh học
Bảo vệ và phát triển quần thể thiên địch tự nhiên sẵn có trên vườn cà phê: kiến đen, kiến xanh, kiến vàng để hạn chế gây hại của bọ xít muỗi.
– Biện pháp hóa học
- Hiện nay chưa có thuốc đăng ký trong danh mục để phòng trừ bọ xít muỗi hại cà phê. Ở các vùng có bọ xít muỗi gây hại có thể tham khảo thuốc trừ bọ xít muỗi đăng ký trên các loại cây trồng khác.
- Thường xuyên điều tra đồng ruộng vào thời kỳ cà phê ra đọt non, lá non để phát hiện kịp thời, phun thuốc trừ từ 1 – 2 đợt mỗi đợt cách nhau 10 – 15 ngày.
- Khi sử dụng thuốc cần đảm bảo phun thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, phun thuốc phải đồng loạt cả vùng bị hại. Phun ướt đều trên toàn bộ tán cây, phun xung quanh ruộng từ ngoài vào trong và từ bìa rừng trở vào trong đảm bảo bao vây không cho bọ xít muỗi phát tán ra xung quanh để hạn chế lây lan.
SÂU ĐỤC THÂN TRÊN CÂY CÀ PHÊ
Nguyên nhân
Có 2 loại sâu đục thân hại cây cà phê là sâu đục thân mình trắng (Xylotrechus quadripes Chevrolat) và sâu đục thân mình hồng (Zeuze coffea Nietner). Chúng hoạt động quanh năm và phát triển mạnh ở những khu vực nhiệt độ cao và nhiều ánh sáng.
Tác hại
+ Sâu đục thân mình trắng:
- Con trưởng thành đẻ trứng vào vết nứt của đoạn cành hoặc thân rải rác hoặc thành từng cụm. Sau khi nở, sâu non đục vào gỗ, rồi đục ngoằn nghèo quanh vòng cây, tiện ngang các mạch gỗ. Sâu đục tới đâu, đùn phân và mạt cưa bịt kín đến đó. Đến tuổi 5, tuổi 6 sâu đục ra phía gần vỏ tạo 1 khoảng rộng trong phần gỗ của cây và hoá nhộng tại đó.
- Triệu chứng: Toàn bộ lá phía trên ngọn bị vàng héo, các lá phía dưới còn xanh tốt, cây mọc thêm nhiều chồi thân. Trên thân có những đường lằn nổi lên theo vòng, vỏ bị nứt nẻ, có những lỗ đục đường kính 2 – 3 mm. Cây dễ bị gãy gục tại chỗ bị sâu đục. Chẻ dọc thân cây thấy có đường rãnh sâu đục, phát hiện có sâu non màu trắng ngà, không có chân, toàn thân gồm nhiều đốt.
+ Sâu đục thân mình hồng:
- Con trưởng thành cái đẻ trứng vào vỏ cây, sâu non đục vào giữa thân cây và đùn mạt gỗ ra ngoài. Cây bị hại dễ bị gãy ngang. Sâu thường phá hại thân, hoặc cành cấp 1, cấp 2.
- Sâu có thể phá hại từ cây này sang cây khác hoặc cành này sang cành khác, gây ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây thậm chí gây chết cây.
- Sâu phát triển thích hợp ở nhiệt độ 20-28oC, dưới 18oC sâu phát triển chậm, sâu thường gây hại ở cây có tán không cân đối, những vườn không có cây che bóng.
Hình 1: Sâu đục thân mình hồng gây hại cà phê
Hình 2: Sâu đục thân mình trắng gây hại cà phê
Thời gian gây hại
Sâu phát triển quanh năm và thường gây hại nặng vào các tháng mùa khô. Chúng hoạt động mạnh khi nhiệt độ cao, ánh sáng nhiều. Vườn cà phê càng nhiều ánh sáng càng bị hại nặng.
Biện pháp phòng trừ
– Đối với vườn cà phê đang bị sâu đục thân phá hại, cần tiến hành cưa bỏ những đoạn cành, thân cây có sâu đục thân hại để tiêu diệt bằng cách đốt hoặc chẻ thân cây ra, thu sâu non để diệt.
– Con trưởng thành ( xén tóc) thường bị kích thích và thu hút bởi ánh sáng vì thế có thể dùng bẫy đèn để bắt các con trưởng thành và tiêu diệt vào đầu mùa mưa. Thời điểm này chúng thường ghép đôi và sinh sản
– Trồng cây che bóng làm giảm cường độ ánh sáng. Cắt tỉa cành để cây có được bộ tán lá cân đối và thân cây được che phủ từ trên xuống dưới. Bón phân cân đối, đầy đủ để cây phát triển tốt, tăng sức đề kháng cho cây.
– Bảo vệ thiên địch, loài ong Apenesia sahyadrica Azevedo & Waichert ký sinh trên giai đoạn sâu non của sâu đục thân mình trắng.
– Sử dụng một số loại thuốc BVTV sau để phun trừ: Hoạt chất Diazinon (Diazol 10GR, Diazan 50EC); Chlorpyrifos Ethyl + Cypermethrin (Tungcydan 55EC), … phun lên thân cây 2 – 3 lần để diệt sâu non ngay từ khi mới nở. Chú ý phun ướt đều toàn bộ cây, đặc biệt phun kỹ thân cây, và phun vào sáng sớm hoặc chiều mát.
ĐỐM MẮT CUA TRÊN CÂY CÀ PHÊ
Nguyên nhân
Nguyên nhân gây bệnh chủ yếu do thiếu dinh dưỡng làm tác nhân cho nấm Cercospora coffeicola tấn công.
Tác hại
- Bệnh thường xuất hiện lá, quả và có khi lây lan ra cành.
- Đối với những vết bệnh trên lá và quả thường xuất hiện những vòng tròn đồng tâm, ở chính giữa có màu xám với các chấm đen nhỏ. Xung quanh viền có màu nâu đỏ và ngoài cùng có màu vàng.
- Quả bị nấm gây hại sẽ bị thối đen theo từng vùng hoặc đen thối cả quả.
- Vết bệnh thường chạy dọc theo chiều dài cành.
Đối với những cây bị bệnh hại nặng, cây ngừng sinh trưởng, lá vàng và rụng. Quả bị vàng và thường chín ép, không có nhân.
Hình 1: Triệu chứng bệnh đốm mắt cua trên lá cà phê
Thời gian gây hại
Bệnh có thể phát triển quanh năm, ở nhiều độ tuổi của cây. Đặc biệt là những cây cà phê trong vườn ươm hoặc đang trong giai đoạn kiến thiết cơ bản. Đối với những vườn cây ít được chăm sóc, tỉa cảnh. Đất cằn cỗi, thiếu chất dinh dưỡng và phân bón sẽ khiến nấm bệnh bùng phát.
Biện pháp phòng trừ
– Cần chú ý chăm sóc vườn cây, bón phân cân đối để cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho cây cà phê.
– Tỉa cành, chặt cây che bóng để tạo độ thông thoáng cho vườn cây.
– Cắt bỏ, thu gom lá bị bệnh đem ra vườn tiêu hủy.
– Khi phát hiện ra bệnh cần sử dụng các loại thuốc họa học để trị bệnh như Anvil 5 SC (0.2%), Tilt 250 EC (0.1%), Bumper 250EC (0,1%) 2 – 3 lần cách nhau 15 ngày.
BỆNH TẢO ĐỎ TRÊN CÂY CÀ PHÊ
Nguyên nhân
Bệnh do tảo Cephaleuros virescens gây ra
Tác hại
Bệnh làm giảm khả năng quang hợp của cây, làm cây phát triển kém.
Vết bệnh là những đốm tròn hoặc hơi tròn, kích thước từ 3 – 5 mm và hơi nổi gồ lên cao hơn bề mặt của cành một chút do có lớp rong phát triển nên nhìn giống một lớp nhung mịn, màu xanh hơi vàng, về sau vết bệnh phát triển rộng ra có đường kính đạt tới hơn 1cm và chuyển dần sang màu vàng nâu, ở giữa vết bệnh có đóng phấn màu vàng tối.
Trên cành non, sự xâm nhiễm của tảo có thể tạo nên các vết nứt làm cho cành dễ nhiễm các loại bệnh thứ cấp khác.
Thời gian gây hại
Bệnh phát triển trong điều kiện mưa nhiều, ẩm ướt
Biện pháp phòng trừ
– Thực hiện bón phân, tưới nước hợp lý. Tạo sự thông thoáng giữa trong vườn bằng các biện pháp tỉa cành, tạo tán.
– Có thể dùng thuốc gốc đồng như: Copper Hydroxide (Champion 77WP, Champion 57.6 DP, Champion 37.5 SC, …) để phòng trừ.
– Bón bổ sung thêm calciamonium N,P,K, S,Mg,Ca và các chất vi lượng như Zn, Bo, Mn, Fe, Cu để cây sinh trưởng tốt hơn. Chọn thời điểm bón phân đúng lúc hợp lý để cây sinh trưởng tốt.
– Kiểm tra vườn cây thường xuyên để phát hiện bệnh sớm và xử lý kịp thời.
Trích nguồn tài liệu: “Bộ bài giảng và công cụ bài giảng về sản xuất cà phê bền vững”
Cuối cùng, cám ơn bà con đã theo dõi bài viết, xin kính chúc quý bà con sức khoẻ, vụ mùa bội thu!